بيشتر


چهارشنبه 11 دي 1387 تاریخچه کتابخانه های عمومی در ایران

تاریخچه کتابخانه های عمومی در ایران

در سال 1361 دبیرخانه هیأت امنای کتابخانه های عمومی کشور به "اداره کل کتابخانه های عمومی کشور" تغییر نام یافت عدم پاسخگویی تشکیلات جدید و بروز مشکلات عدیده در اداره امور کتابخانه های کشور، مسئولین وقت را بر آن داشت تا در سال 1368 هیأت امنای کتابخانه های عمومی کشور را مجددا فعال نمایند و انجمن کتابخانه های عمومی در بعضی از استانها فعالیت مجدد خود را آغاز کردند. بسیاری از کتابخانه های موجود از سال 1368 تا 1378 با بودجه های استانی احداث و تکمیل شدند به طوری که رشد کمی کتابخانه ها در این مقطع به 1350 باب رسید و با ادامه این روند در سال 1384 تعداد کتابخانه ها به 1641 باب رسید.

 در سال 1305 کتابخانه ای بنام "کتابخانه بلدیه تهران" توسط شهرداری وقت تهران تأسیس گردید که می توان آن را نخستین کتابخانه عمومی به مفهوم جدید دانست. بعد از آن و به فاصله زیادی یعنی در مهرماه سال 1340 کتابخانه عمومی پارک شهر افتتاح گردید و متعاقب آن در سالهای 1343 و 1344 چند کتابخانه عمومی دیگر تأسیس و راه اندازی شد.

 در 29  دیماه 1344 قانون تأسیس کتابخانه های عمومی در سطح شهرهای کشور به تصویب مجلس وقت رسید. بر اساس ماده یک قانون مزبور شهرداریها مکلف گردیدند سالیانه به میزان 5/1 درصد از درآمد خود را به تأسیس و اداره کتابخانه های عمومی و خرید کتاب اختصاص دهند متعاقب تصویب این قانون در هر شهر انجمنی به نام انجمن کتابخانه های عمومی تشکیل گردید جهت اداره انجمن ها و ایجاد هماهنگی در کار آنها تشکیلاتی تحت نام هیأت امنای کتابخانه های عمومی کشور به ریاست وزیر فرهنگ و هنر وقت و پنج عضو دیگر که به پیشنهاد وی انتخاب می شدند ایجاد گردید.

 وزارت فرهنگ و هنر وقت در سال 1350 با تشکیل هیأت امنای کتابخانه های عمومی کشور به ریاست وزیر فرهنگ و هنر و پنج عضو دیگر به پیشنهاد وزیر و مطابق با قانون، وظیفه نظارت بر اداره امور کتابخانه های عمومی کشور و انجمن های آن را به دبیرخانه هیأت امنای کتابخانه های عمومی کشور محول کرد.

 در سال 1352 با تصویب تبصره 22 ماده واحد قانون بودجه، 5/1 درصد کمک شهرداریها به کتابخانه ها متوقف و کلیه هزینه ها اعم از خرید، توزیع کتاب و مجله، احداث، تکمیل، تجهیز، استخدام، آموزش، ارائه خدمات و ساماندهی کتابخانه های عمومی سراسر کشور در بودجه وزارت فرهنگ و هنر وقت منظور و انجام آن به صورت متمرکز جزو وظایف دبیرخانه هیأت امنای کتابخانه های عمومی کشور گردید. در آن سال دولت وقت پیشنهاد ساخت 1000 باب کتابخانه عمومی را از محل طرح های عمرانی در دستور کار این دبیرخانه قرار داد. قبل از انقلاب اسلامی تعداد کتابخانه های عمومی در کشور 290 باب بود و با وقوع انقلاب شکوهمند اسلامی در یک مقطع چهار ساله تعداد کتابخانه های عمومی کشور در ادامه همان طرح های مصوب به 373 باب رسید.

 تاریخچه تأسیس نهاد کتابخانه های عمومی کشور

اولین قانون مستقل کتابخانه های عمومی در سال 1344 با تأکید بر اداره کتابخانه های عمومی با محوریت هیأت امنا و انجمن های شهرستانی و تخصیص 5/1 در صد در آمد شهرداریها از تصویب مجلس وقت گذشت. این قانون علیرغم اینکه کتابخانه های عمومی را دولتی نمی دید تصریحی نیز نسبت به غیر دولتی بودن آنها نداشت و حدود و اختیارات هیأت امنا را نیز مشخص نمی ساخت، اما در مجموع به لحاظ توجه به مدیریت هیأت امنایی و تشکیلات کتابخانه ها و همچنین تخصیص 5/1 درصد از درآمد شهرداریها به اداره کتابخانه ها دارای نکات مثبتی نیز بود. متاسفانه به واسطه قانون بودجه سال 1352 و برداشته شدن تکلیف یاد شده از دوش شهرداریها، دست متولیان امور کتابخانه ها برای ایجاد حرکت های بنیادین بسته شد. از این رو با واگذاری مسئولیت تأمین هزینه ها به دولت و نیز با توجه به شرایط حاکم و تحولات حادث شده در جامعه و جنگ تحمیلی، حرکت چشمگیری در عرصه کتابخانه های عمومی رخ نداد و این مجموعه در پایان دهه اول انقلاب اسلامی به عنوان اداره کل کتابخانه های عمومی ادامه فعالیت داد.

با ورود به دهه دوم پس از پیروزی انقلاب اسلامی و به صورت مشخص از سال 1368، هیأت امنا مجدداً فعالیت خود را آغاز کرد. در این برهه رشد کمی و ساخت و ساز کتابخانه ها را شاهد هستیم به گونه ای که تعداد کتابخانه های عمومی از 511 باب در این سال به 1584باب درسال 1383 و در نهایت به 1763 باب تا پایان سال 88 رسید. به هر حال تنگناهای مربوط به منابع مالی محدود، فقدان مجوز جذب نیروی انسانی، وجود کتابخانه¬های غیر مصوب به دلیل منع گسترش تشکیلات و مدیریت غیر منسجم بر این مجموعه ها، لزوم ارائه لایحه جدید را از سوی دولت به مجلس مسلم ساخت و به لطف خداوند و تصمیم مجلس محترم شورای اسلامی قانون "تأسیس و نحوه اداره کتابخانه های عمومی" در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ 17/12/82 مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 25/12/82 به تأیید شورای نگهبان رسید و کتابخانه های عمومی به "نهاد غیر دولتی" تبدیل شد.

 

اهداف نهاد کتابخانه های عمومی کشور

*  گسترش فرهنگ کتابخوانی در ایران اسلامی.

*  ایجاد زمینه مساعد برای چرخه دانش در جامعه.

*  ایجاد امکانات لازم در جهت استفاده مطلوب از فناوری اطلاعات.

*  بکارگیری فزاینده فناوری ها وروش های اطلاع رسانی نوین درکتابخانه های عمومی.

*  فراهم آوردن پایگاهی مورد اعتماد با بهره گیری از کتابداران متعهد و نیروی متخصص.

*  فراهم آوردن محیط مساعد به منظور دسترسی آسان اقشار جامعه به منابع مستند و مکتوب.

*  تقویت روحیه پژوهش در افراد جامعه و کمک به کشف و پرورش خلاقیت ها و استعدادها.

*  کمک به بالا بردن سطح آگاهی های عمومی در زمینه های علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی.

*  فراهم آوردن فرصت لازم برای رشد و بالندگی شخصی و در نهایت توانمندسازی علمی آحاد جامعه.

*  گسترش روابط و همکاری های علمی، پژوهشی و فرهنگی بین کتابخانه های عمومی داخل و خارج از کشور.

*  فراهم آوردن زمینه های رغبت و شوق عمومی به منظور مشارکت مردمی در تاسیس کتابخانه های عمومی در کشور.

*  کمک به توسعه عدالت اجتماعی از طریق اشاعه دانش بدون توجه به تفاوت های سنی، جنسیتی، اعتقادی، فرهنگی و نژادی.
 
تعداد بازديد اين صفحه: 2516